گربه تیِلکایو گونه‌ای جدید از گربه‌سانان است که در جنگل‌های بولیوی شناسایی شده؛ با ویژگی‌ها، زیستگاه و داستان کشف این گربه کوچک آشنا شوید.
دانشمندان در جنگل‌های یونگاس بولیوی گونه‌ای جدید از گربه‌سانان را شناسایی کرده‌اند که Leopardus tilcayo نام گرفته است. این گربه کوچک که از یک گربه خانگی معمولی هم سبک‌تر است، نخستین گونه زنده جدید از خانواده گربه‌سانان است که در یک قرن اخیر به‌طور رسمی رده‌بندی شده است.
گربه تیلکایو به گروهی از گربه‌سانان کوچک موسوم به «گربه‌های ببری» تعلق دارد و از نظر ظاهری با بدن کوچک، خز قهوه‌ای و الگوهای تیره و گل‌مانند روی بدن، شباهت‌هایی به سایر اعضای این گروه دارد.
این عضو جدید خانواده گربه سانان نتیجه بررسی ویژگی‌های ظاهری و به‌ویژه داده‌های ژنتیکی نمونه‌های مختلف بود. پژوهشگران دریافتند که این گربه از نظر تکاملی تبار مستقلی دارد و حدود ۱.۴ میلیون سال پیش از نزدیک‌ترین خویشاوندان خود جدا شده است. این کشف در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام شد و به‌عنوان نخستین گونه زنده جدید از خانواده گربه‌سانان است که در یک قرن اخیر به‌طور رسمی رده‌بندی شده مورد توجه قرار گرفت.
گربه تیِلکایو جثه‌ای کوچک دارد و از نظر ظاهری به دیگر گربه‌های ببری (Tiger Cats) شباهت دارد.
• طول بدن تیِلکایو حدود ۴۶ سانتی‌متر است و از نظر جثه، گربه‌ای کوچک به شمار می‌رود.
• وزن آن حدود ۱.۴ کیلوگرم است؛ بنابراین از بسیاری از گربه‌های خانگی کوچک‌تر و سبک‌تر است.
• رنگ بدن: پوشش بدن آن عمدتاً قهوه‌ای روشن است.
• الگوی خز: بدن با لکه‌ها و روزت‌های* تیره و نامنظم پوشیده شده که ظاهری شبیه یک پلنگ کوچک به آن می‌دهد.
• صورت آن نسبتاً کوچک و فشرده است و سبیل‌های بلند دارد.
• گوش‌هایی نسبتاً کوتاه و گرد دارد.
• دم آن نیز دارای الگوهای تیره است و با سایر بخش‌های پوشش بدن هماهنگی دارد.
تفاوت با گربه‌های مشابه: شکل و اندازه روزت‌های روی بدن یکی از ویژگی‌هایی بود که توجه پژوهشگران را به تفاوت این گربه با نمونه‌های شناخته‌شده جلب کرد. بررسی‌های ژنتیکی بعدی نیز نشان داد که این تفاوت‌ها تنها یک تغییر ظاهری ساده نیستند و تیِلکایو یک تبار تکاملی مستقل دارد.
*Rosette : الگوهای لکه‌ای گفته می‌شود که به شکل حلقه یا گل‌مانند روی پوست و موی بعضی گربه‌سانان دیده می‌شوند.
داستان کشف گربه تیِلکایو از سال ۲۰۱۷ آغاز شد؛ زمانی که یک مرد محلی در بولیوی، بچه‌گربه‌ای را در کنار جاده‌ای نزدیک یک منطقه جنگلی پیدا کرد. او تصور می‌کرد حیوان یک گربه خانگی است و آن را با خود به خانه برد. اما حدود یک سال بعد، با بزرگ‌تر شدن حیوان و مشخص شدن رفتار کاملاً وحشی آن، متوجه شد که نگهداری‌اش در خانه مناسب نیست و گربه را به یک پناهگاه حیات‌وحش سپرد.
در سال ۲۰۱۷، پائولا نوگالس-آسکارونز (Paola Nogales-Ascarrunz)، زیست‌شناس بولیویایی و کاوشگر نشنال جئوگرافی (National Geographic)، از طرف یک پناهگاه محلی درباره این حیوان که آن را یک «گربه عجیب» توصیف کرده بودند، باخبر شد. او برای دیدن این حیوان به آن پناهگاه رفت.
آسکارونز در نخستین مشاهده متوجه چند ویژگی غیرمعمول شد: صورت حیوان کوچک و فشرده بود، گوش‌هایی کوتاه و گرد و سبیل‌هایی بلند داشت و بدنش با لکه‌هایی شبیه الگوی بدن پلنگ پوشیده شده بود. او آن‌قدر به این گربه علاقه‌مند شد که حدود ۱۰۰ عکس از آن گرفت.
با این حال، در آن زمان تصور نمی‌کردند با یک گونه جدید روبه‌رو هستند. آسکارونز ابتدا فکر می‌کرد این گربه متعلق به گونه Leopardus tigrinus یا همان گربه ببری است؛ گونه‌ای که در آن زمان تصور می‌شد در بخش‌هایی از آمریکای مرکزی و جنوبی، از جمله بولیوی، پراکنده باشد.
ماجرا چند سال بعد جدی‌تر شد. در سال ۲۰۱۹، زمانی که نوگالس-آسکارونز مشغول آماده‌سازی کتابچه‌ای درباره گربه‌سانان بولیوی بود، دوباره به عکس‌هایی که از این گربه گرفته بود نگاه کرد. او متوجه شد الگوی بدن حیوان با تصویر گربه‌های ببری در یک راهنمای مربوط به برزیل مطابقت ندارد؛ به‌ویژه روزت‌های روی بدن تیِلکایو بسیار بزرگ‌تر بودند. همین تفاوت باعث شد این سؤال برای او مطرح شود که گربه‌ای که در بولیوی پیدا شده، واقعاً متعلق به کدام گونه است.
اما پاسخ سوال با نگاه کردن به ظاهر حیوان به دست نیامد. چند سال طول کشید تا آسکارونز مهارت لازم در آنالیز ژنتیکی را به دست آورد و بتواند ژنوم این گربه را با دقت بررسی کند. او به همراه دو همکار خود جایگاه این گربه را در درخت تکاملی گربه‌سانان بررسی کردند. نتایج ژنتیکی نشان داد که این گربه تبار مستقلی از گربه‌های ببری است.
در نهایت پژوهشگران نام علمی Leopardus tilcayo را برای آن پیشنهاد کردند؛ نامی که از همان نام محلی «تیِلکایو» گرفته شده است. این بررسی بعداً با مقایسه ژنوم ۳۸ نمونه از جنس Leopardus، از جمله هشت نمونه موزه‌ای، تکمیل شد و نشان داد تیِلکایو از سایر گربه‌های ببری حدود ۱.۴ میلیون سال پیش جدا شده است.
گربه تیِلکایو تا سال‌ها به‌دلیل شباهت ظاهری به دیگر گربه‌های ببری، به‌عنوان گونه‌ای جداگانه شناخته نمی‌شد. گربه‌های کوچک وحشی نیز نسبت به گربه‌سانان بزرگی مانند شیر و ببر کمتر مطالعه شده‌اند و به‌دلیل رفتار مخفیانه، مشاهده و شناسایی آن‌ها در طبیعت دشوار است. حتی تصاویر دوربین‌های تله‌ای نیز همیشه برای تشخیص گونه‌های نزدیک به یکدیگر کافی نیستند.
هنوز نمی‌توان با اطمینان وضعیت حفاظتی تیِلکایو را مشخص کرد، زیرا تعداد این گربه‌ها در طبیعت و محدوده دقیق پراکنش آن‌ها هنوز مشخص نیست. بااین‌حال، زیستگاه شناخته‌شده آن در منطقه یونگاس با فشارهایی مانند جنگل‌زدایی، گسترش کشاورزی، آتش‌سوزی‌های ناشی از فعالیت انسان و معدن‌کاری روبه‌رو است. پژوهشگران نتایج مطالعه را در اختیار اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار داده‌اند تا وضعیت پنج دودمان گربه‌های ببری به‌طور جداگانه بررسی شود؛ بنابراین ممکن است ارزیابی حفاظتی تیِلکایو در آینده تغییر کند.
کشف تیِلکایو نشان می‌دهد که حتی در میان گربه‌سانان، که نسبتاً شناخته‌شده به نظر می‌رسند، هنوز تنوع پنهانی وجود دارد. پژوهشگران در همین مطالعه دریافتند گربه‌های ببری که پیش‌تر یک گونه یا تعداد کمتری گونه در نظر گرفته می‌شدند، در واقع شامل پنج گونه ژنتیکی متمایز هستند و این مطالعه همچنین شواهدی از یک زیرگونه جدید در پرو ارائه کرد. پژوهشگران معتقدند روش‌های ژنومی پیشرفته‌ای که برای شناسایی تیِلکایو به کار رفته‌اند، می‌توانند در آینده به شناسایی گونه‌های ناشناخته دیگری از گربه‌های کوچک وحشی در مناطق مختلف جهان، از جمله آفریقا و آسیا، کمک کنند.
گربه تیِلکایو در جنگل‌های ابری یونگاس در بولیوی شناسایی شده است. این منطقه در دامنه‌های شرقی رشته‌کوه آند قرار دارد. با توجه به اینکه پژوهش درباره این گونه هنوز در مراحل ابتدایی است، محدوده دقیق پراکندگی تیِلکایو در طبیعت هنوز مشخص نیست.
اطلاعات درباره رفتار تیِلکایو بسیار محدود است و شواهدی وجود ندارد که آن را به‌عنوان گربه‌ای خطرناک برای انسان معرفی کند. این حیوان یک گربه‌سان وحشی و کوچک است و مانند سایر حیوانات وحشی بهتر است از نزدیک شدن یا تلاش برای لمس و نگهداری آن خودداری شود.
این گربه در سال ۲۰۱۷ پیدا و به پناهگاه منتقل شد، اما مستقل بودن آن به‌عنوان یک گونه جدید سال‌ها بعد و با انجام بررسی‌های ژنتیکی مشخص شد. معرفی علمی Leopardus tilcayo در سال ۲۰۲۶ اعلام شد.
یِلکایو به گروه گربه‌های ببری (Tiger Cats) تعلق دارد، اما بررسی‌های ژنتیکی نشان داده است که گونه‌ای مستقل است. پژوهش جدید همچنین نشان داد آنچه پیش‌تر به‌عنوان یک گروه محدود از گربه‌های ببری شناخته می‌شد، در واقع تنوع گونه‌ای بیشتری دارد.
